Bugungi kunda inson qadr-qimmati, uning huquq va erkinliklarini himoya qilish jamiyat oldida turgan eng muhim vazifalardan biridir. Har bir inson millati, yoshi, jinsi, ijtimoiy mavqei va boshqa holatlaridan qat’i nazar, hurmat va xavfsiz hayot kechirish huquqiga ega.
Afsuski, oilada, ta’lim muassasalarida, ish joylarida va turli ijtimoiy muhitlarda zo‘ravonlik holatlari uchrab turadi. Zo‘ravonlik insonning nafaqat jismoniy, balki ruhiy holatiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi.
Zo‘ravonlik nima?
Zo‘ravonlik — bir insonga nisbatan kuch ishlatish, qo‘rqitish, haqorat qilish, bosim o‘tkazish yoki uning huquqlarini cheklash kabi harakatlarni qamrab oladi.
Zo‘ravonlik faqat urish yoki tan jarohati yetkazishdan iborat emas. Doimiy haqorat qilish, kamsitish, qo‘rqitish, tahdid qilish, majburlash yoki iqtisodiy jihatdan qaram qilib qo‘yish ham zo‘ravonlikning turli ko‘rinishlaridir.
Shu bois, “Urishmadi-ku, demak zo‘ravonlik emas”, degan qarash noto‘g‘ri.
Oilada zo‘ravonlikka yo‘l qo‘ymaylik
Oila inson mehr, hurmat va xotirjamlikni his qilishi kerak bo‘lgan eng yaqin muhitdir. Oiladagi har bir inson bir-birini hurmat qilishi, muammolarni janjal yoki kuch ishlatish orqali emas, balki muloqot va o‘zaro tushunish orqali hal qilishi lozim.
Farzand tarbiyasida ham zo‘ravonlikdan foydalanish ijobiy natija bermaydi. Bolani qo‘rqitish yoki doimiy jazolash o‘rniga, uning xatosini tushuntirish, to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatish va mehr bilan tarbiyalash muhim.
Bola oilada mehr va hurmatni ko‘rib ulg‘aysa, kelajakda u ham boshqalarga hurmat bilan munosabatda bo‘lishni o‘rganadi.
Yoshlar o‘rtasida zo‘ravonlikning oldini olaylik
Yoshlar o‘rtasidagi janjal, haqorat, bulling va kiberbulling ham jiddiy e’tibor talab qiladi. Insonni doimiy ravishda masxara qilish, uning tashqi ko‘rinishi yoki qobiliyati ustidan kulish, guruhdan chetlatish yoki ijtimoiy tarmoqlarda haqoratlash uning ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Kuchli inson boshqalarni qo‘rqitadigan emas, balki boshqalarni himoya qila oladigan insondir.
Zo‘ravonlikka befarq bo‘lmaylik
Agar inson zo‘ravonlikka duch kelsa, uni ayblash yoki “chidab yuraver” deb maslahat berish to‘g‘ri emas. Aksincha, uni tinglash, qo‘llab-quvvatlash va zarur hollarda ishonchli yaqinlari, mas’ul mutaxassislar yoki tegishli tashkilotlarga murojaat qilishiga yordam berish kerak.
Zo‘ravonlikni yashirish muammoni hal qilmaydi. Befarqlik esa zo‘ravonlikning davom etishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Erkaklar va ayollar o‘rtasidagi o‘zaro hurmat
Sog‘lom oila va sog‘lom jamiyat o‘zaro hurmat asosida shakllanadi. Erkak ham, ayol ham hurmat, xavfsizlik va o‘z fikrini erkin bildirish huquqiga ega.
Oiladagi qarorlar o‘zaro maslahat, ishonch va hurmat asosida qabul qilinishi kerak. Bir-birini tushunish, kechirish, sabr bilan muloqot qilish va muammolarni tinch yo‘l bilan hal etish mustahkam oilaning muhim shartlaridandir.
Har birimiz nima qila olamiz?
Zo‘ravonlikning oldini olishda har birimiz o‘z hissamizni qo‘shishimiz mumkin:
insonlarni hurmat qilish;
haqorat va kamsitishdan voz kechish;
bolalarni mehr va tushunish asosida tarbiyalash;
bulling va kiberbullingga befarq bo‘lmaslik;
zo‘ravonlikka uchragan insonni ayblamaslik;
zo‘ravonlikni oddiy oilaviy janjal sifatida qabul qilmaslik;
o‘z huquqlarimizni bilish va boshqalarning huquqlarini hurmat qilish.
Xulosa
Zo‘ravonlikning har qanday ko‘rinishi inson qadr-qimmatiga ziddir. Zo‘ravonlikning oldini olish faqat davlat yoki mutaxassislarning emas, balki jamiyatdagi har bir insonning vazifasidir.
Mehr, hurmat, hamjihatlik va o‘zaro tushunish — zo‘ravonlikka qarshi eng muhim vositalardir.
Jinoyat ishlari bo‘yicha
Qumqo‘rg‘on tuman sudi arxivariusi
A. Abriyeva
