Oila — jamiyatning asosiy bo‘g‘ini, inson kamoloti va ma’naviy tarbiyasining muhim maskanidir. Oilada shakllangan mehr-oqibat, o‘zaro hurmat, ishonch va hamjihatlik jamiyatning tinchligi hamda barqarorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Shu bois oilalarni mustahkamlash, oilaviy nizolar va ajralishlarning oldini olish bugungi kunda dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
Afsuski, ayrim oilalarda er-xotin o‘rtasidagi o‘zaro tushunmovchilik, moddiy qiyinchiliklar, qarindoshlarning oilaviy hayotga noo‘rin aralashuvi, farzandlar tarbiyasiga yetarlicha e’tibor qaratilmasligi kabi omillar turli nizolarning kelib chiqishiga sabab bo‘lmoqda. Bunday kelishmovchiliklar o‘z vaqtida bartaraf etilmasa, oilaning parchalanishiga olib kelishi mumkin.
Shu nuqtayi nazardan, sudyalar tomonidan hududlarda aholi bilan uchrashuvlar, sayyor qabullar, davra suhbatlari va huquqiy targ‘ibot tadbirlarini tashkil etish orqali oilaviy nizolarning sabablarini o‘rganish hamda ularning oldini olishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Xususan, sud amaliyotida nikohdan ajratish bilan bog‘liq ishlarni ko‘rib chiqishda, avvalo, oilani saqlab qolish imkoniyatlari, er-xotinning yarashishi uchun mavjud shart-sharoitlar va nizoning kelib chiqish sabablari atroflicha o‘rganiladi. Qonunchilikda belgilangan tartibda yarashish uchun muddat berilishi ham oilani saqlab qolishga xizmat qiluvchi muhim huquqiy mexanizmlardan biridir.
Hududlarda o‘tkazilayotgan uchrashuvlarda fuqarolarga nikoh va oila munosabatlariga oid qonunchilik normalari, er-xotinning huquq va majburiyatlari, farzandlarning qonuniy manfaatlarini himoya qilish, aliment undirish hamda voyaga yetmagan bolalarning huquqlarini ta’minlash masalalari yuzasidan tushuntirishlar berilmoqda.
Ayniqsa, oilaviy nizolar oqibatida eng ko‘p ruhiy va ma’naviy ta’sirga duch keladigan farzandlarning manfaatlarini himoya qilish ustuvor vazifalardan biridir. Ota-onalar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar bolalarning ta’lim-tarbiyasi, ruhiy holati va kelajakdagi hayotiga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi uchun har bir masalaga mas’uliyat bilan yondashish zarur.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, oilani saqlab qolish deganda har qanday vaziyatda ham nizoga ko‘z yumish tushunilmaydi. Oilada zo‘ravonlik, tazyiq yoki inson sha’ni va huquqlariga tajovuz holatlari mavjud bo‘lsa, jabrlangan shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish birinchi o‘rinda turadi.
Oilaviy nizolar va ajralishlarning oldini olish faqat sud organlarining emas, balki mahalla, oila va xotin-qizlar faollari, tegishli davlat tashkilotlari hamda keng jamoatchilikning hamkorlikdagi vazifasidir. Har bir oiladagi muammoni o‘z vaqtida aniqlash, tomonlarni murosaga chaqirish va zarur huquqiy yordam ko‘rsatish orqali ko‘plab nizolarning chuqurlashishiga yo‘l qo‘ymaslik mumkin.
Xulosa qilib aytganda, mustahkam oila — farovon jamiyat poydevori. Oilalarda o‘zaro hurmat, mehr-muhabbat, mas’uliyat va sabr-toqat tamoyillari ustuvor bo‘lsa, jamiyatda ham tinchlik va osoyishtalik mustahkamlanadi. Shu bois oilalarni asrash, nizolarning oldini olish va fuqarolarning huquqiy madaniyatini yuksaltirish yo‘lidagi ishlarni izchil davom ettirish barchamizning muhim vazifamizdir.
Nodirbek Fayziyev,
Fuqarolik ishlari bo‘yicha Qumqo‘rg‘on tumanlararo sudi raisi
