Alisher Navoiy ijodi o‘zbek xalqining ko‘p asrlik milliy qadriyatlari, ma’naviy qarashlari va axloqiy mezonlarini o‘zida mujassam etgan bebaho merosdir. Uning asarlari orqali xalqimizga xos bo‘lgan insonparvarlik, adolat, ilmga ehtirom, mehr-oqibat, vatanparvarlik kabi yuksak fazilatlar yorqin ifoda topgan. Shu bois Navoiy ijodi nafaqat adabiy, balki ma’naviy-ma’rifiy ahamiyatga ham ega bo‘lgan ulkan xazinadir.
Navoiy yashagan davrda jamiyat taraqqiyotining asosiy mezonlari axloq, adolat va ma’rifat bilan chambarchas bog‘liq edi. Shoir o‘z asarlarida ana shu qadriyatlarni ilgari surib, insonni komillikka yetaklashni bosh maqsad qilib qo‘yadi. U adabiyotni xalqni tarbiyalash, jamiyatni tozalash va ezgulik sari boshlash vositasi sifatida ko‘rgan.
Navoiy ijodida insonparvarlik g‘oyasi yetakchi o‘rin tutadi. Uning she’riy va nasriy asarlarida inson sha’ni, qadr-qimmati har narsadan ustun qo‘yiladi. Shoir zulm, jaholat va adolatsizlikni keskin qoralab, halollik va mehr-muruvvatni ulug‘laydi. Bu jihatlar o‘zbek xalqining azaliy axloqiy qarashlari bilan uyg‘unlashib, milliy qadriyatlarning badiiy ifodasiga aylanadi.
Adolat tushunchasi Navoiy ijodining muhim ustunlaridan biridir. Xususan, “Xamsa” dostonlarida adolatli podshoh, dono rahbar va halol jamiyat timsollari tasvirlanadi. Shoir nazarida davlat va jamiyat ravnaqi adolatga tayanmog‘i lozim. Bu g‘oya bugungi kun uchun ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan muhim milliy qadriyat hisoblanadi.
Navoiy asarlarida ilm va ma’rifatga bo‘lgan yuksak hurmat alohida o‘rin egallaydi. U ilmni insonni yuksaltiradigan, jamiyatni taraqqiy ettiradigan eng muhim kuch deb biladi. Ilmsizlikni esa jaholatning ildizi sifatida talqin qiladi. Bu qarashlar xalqimizning “ilm – nur” degan azaliy tushunchasi bilan hamohangdir.
Shoir ijodida ona tiliga muhabbat va milliy g‘urur tuyg‘usi ham yorqin aks etgan. Navoiy turkiy tilda ijod qilib, millat tilini ulug‘ladi, uni yuksak adabiy darajaga ko‘tardi. Bu orqali u milliy o‘zlikni anglash va asrash g‘oyasini ilgari surdi. Tilga bo‘lgan ehtirom esa har qanday milliy qadriyatning poydevori ekanini amalda isbotladi.
Navoiy ijodi xalqona ruh, hayotiy hikmatlar va teran falsafa bilan sug‘orilgan. Uning ko‘plab hikmatli baytlari bugungi kunda ham xalq orasida maqol va matal sifatida yashab kelmoqda. Bu holat Navoiy asarlari millat qalbiga naqadar chuqur singib ketganining yorqin dalilidir.
Bugungi globallashuv davrida milliy qadriyatlarni asrash va yosh avlod ongiga singdirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ana shunday sharoitda Navoiy ijodi bebaho ma’naviy manba bo‘lib xizmat qiladi. Uning asarlari yoshlarni vatanparvarlik, insoniylik va ma’naviy poklik ruhida tarbiyalaydi.
SAYFIDDINOVA MARJONA
Termiz davlat universiteti Filologiya va tillarni o‘qitish:
o‘zbek tili ta’lim yo‘nalishi 1-kurs talabasi
