Bugungi texnika va texnologiyalar davrida juda katta yutuqlar va oʻzgarishlarga erishilmoqda. Har kuni yangi ixtirolar va innovatsiyalar hayotimizga kirib kelib, turmush tarzimizni o‘zgartirmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellektning jadal rivojlanishi jamiyatning deyarli barcha sohalarida sezilarli o‘zgarishlarni yuzaga keltirdi. Ta’lim tizimi ham bu jarayondan chetda qolmadi. Bugun o‘quvchi va talabalar bilim izlash, matn yaratish, tarjima qilish hamda murakkab masalalarni hal etishda sun’iy intellekt imkoniyatlaridan faol foydalanmoqda. Shu bois mazkur texnologiyaning ta’limdagi o‘rni haqida turli qarashlar paydo bo‘lib, “Sun’iy intellekt — ta’lim taraqqiyotining yangi bosqichimi yoki ma’lum xavflarni keltirib chiqaruvchi omilmi?” degan savol tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.Shubhasiz, sun’iy intellekt ta’lim sohasi uchun keng imkoniyatlar eshigini ochmoqda. U o‘quv jarayonini yanada samarali tashkil etish, vaqtni tejash va bilim olishni osonlashtirishga xizmat qiladi. Xususan, talabalar xorijiy tillarni o‘rganishda talaffuzini takomillashtirish, matnlarni tezkor tarjima qilish hamda o‘z bilimini mustahkamlash uchun turli interaktiv mashqlardan foydalanish imkoniga ega bo‘lmoqda. O‘qituvchilar esa dars materiallarini tayyorlash, baholash vositalarini ishlab chiqish va zamonaviy pedagogik yondashuvlarni qo‘llashda sun’iy intellektdan unumli foydalanib, ta’lim sifatini oshirishga hissa qo‘shmoqda. Bundan tashqari, sun’iy intellekt ta’lim jarayonini yanada shaxsiylashtirish imkonini bermoqda. Har bir o‘quvchining bilim darajasi, qiziqishi va ehtiyojidan kelib chiqib tavsiyalar berilishi ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, olis va chekka hududlarda istiqomat qilayotgan yoshlar uchun bu texnologiya katta imkoniyatlar yaratmoqda. Endilikda internet va zamonaviy raqamli platformalar yordamida dunyoning yetakchi oliy ta’lim muassasalari tomonidan taqdim etilayotgan bilim va tajribadan bahramand bo‘lish mumkin. Bu esa sifatli ta’limning hudud va masofa bilan cheklanib qolmasligini ta’minlamoqda.Shu bilan birga, sun’iy intellektdan foydalanishda ehtiyotkorlikni ham unutmaslik lozim. Har qanday qudratli vosita kabi undan noto‘g‘ri foydalanish ham muayyan muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Eng asosiy xavflardan biri — yoshlarning mustaqil fikrlash va izlanishga bo‘lgan intilishining susayishidir. Ba’zi hollarda o‘quvchilar vazifalarni o‘zlari tahlil qilish va yechim topish o‘rniga tayyor javoblarga murojaat qilishni afzal ko‘rmoqda. Natijada mantiqiy mushohada yuritish, tahlil qilish va mustaqil xulosa chiqarish kabi muhim ko‘nikmalar asta-sekin zaiflashishi mumkin. Shu sababli sun’iy intellekt inson tafakkurining o‘rnini bosuvchi emas, balki uni qo‘llab-quvvatlovchi vosita sifatida xizmat qilishi zarur. Yana bir e’tibordan chetda qolmasligi kerak bo‘lgan jihat — axborotning haqqoniyligidir. Sun’iy intellekt katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash imkoniyatiga ega bo‘lsa-da, uning taqdim etgan javoblari har doim ham mutlaq to‘g‘ri bo‘lavermaydi. Ba’zan eskirgan yoki noaniq ma’lumotlar ham foydalanuvchiga yetkazilishi mumkin. Shuning uchun har bir inson, ayniqsa yoshlar, olingan ma’lumotlarni tahlil qilish va ularning ishonchliligini tekshirish ko‘nikmasiga ega bo‘lishi zarur. Aks holda, yolg‘on yoki xato ma’lumotlarning haqiqat sifatida qabul qilinishi turli salbiy oqibatlarga sabab bo‘lishi mumkin. Shu nuqtai nazardan qaraganda, sun’iy intellektni ta’lim uchun xavf tug‘diruvchi omil sifatida emas, balki oqilona va mas’uliyat bilan foydalanilishi lozim bo‘lgan zamonaviy vosita sifatida baholash to‘g‘riroq bo‘ladi. Texnologiya inson aql-zakovati va tafakkurining o‘rnini egallashi emas, balki uning imkoniyatlarini yanada kengaytirishi kerak. Har qanday texnologik taraqqiyot sharoitida ham o‘qituvchining o‘rni beqiyos bo‘lib qoladi. Chunki u nafaqat bilim beruvchi, balki yosh avlodga tarbiya beruvchi, hayot yo‘lida to‘g‘ri yo‘nalish ko‘rsatuvchi ustozdir.
Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt ta’lim sohasida ulkan imkoniyatlarni yaratishi bilan birga, ayrim xavf va muammolarni ham yuzaga keltirishi mumkin. Biroq uning foyda yoki zarar keltirishi ko‘p jihatdan insonlarning undan qanday foydalanishiga bog‘liq. Agar bu texnologiyadan ongli ravishda, me’yorni saqlagan holda va aniq maqsadlar yo‘lida foydalanilsa, u ta’lim tizimini yanada rivojlantirishga xizmat qiladigan muhim omillardan biriga aylanishi shubhasiz.
Allaberdiyeva Durdona,
Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston milliy universiteti jurnalistika va filologiya fakulteti: oʻzbek tili yoʻnalishi 301- guruh talabasi
