Зўравонликка учраган ва хавф остидаги болалар қандай ҳимоя қилинади?
Оила — жамиятнинг асосий бўғини, келажак авлод улғаядиган мўъжаз маскандир. Ҳар бир бола меҳр-муҳаббатга тўла, тинч ва хавфсиз муҳитда вояга етишга ҳақли. Аммо, афсуски, ҳаётда мураккаб вазиятлар, оилавий низолар ёки эътиборсизлик оқибатида болаларнинг ижтимоий хавф остида қолиши ёки зўравонликка учраши ҳолатлари ҳам учраб туради.
Қумқўрғон тумани ФҲДЁ бўлими инспектори сифатида кундалик фаолиятим давомида турли тақдирларга гувоҳ бўламан. Янги оилаларнинг қурилиши, фарзандларнинг дунёга келишини қайд этиш қанчалик қувончли бўлса, оилавий келишмовчиликлар ва ажримлар сабабли сарсон бўлаётган болалар тақдири шунчалик ташвишлидир. Давлатимиз томонидан айнан мана шундай ҳимояга муҳтож қатламни қўллаб-қувватлаш мақсадида муҳим қадам ташланди.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 февралдаги 48-сон қарори бу борада янги ҳуқуқий механизмларни яратиб берди. Ушбу ҳужжат зўравонликдан жабрланган, ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида ва ижтимоий жиҳатдан хавфли аҳволда бўлган болалар ҳамда уларнинг оилаларига ижтимоий хизматларни ташкил қилиш чора-тадбирларини аниқ белгилаб беради.
Нималар ўзгарди? Ижтимоий хизматларнинг янги тартиби
Мазкур қарор асосида тасдиқланган низомга кўра, ижтимоий ҳимояга муҳтож болалар ва уларнинг оилаларига тизимли, мақсадли ва режали ёрдам кўрсатиш йўлга қўйилмоқда.
- Зўравонликдан жабрланган ёки хавф остида бўлган болаларга махсус ҳимоя қилиш режаси асосида ижтимоий хизматлар кўрсатилади.
- Ижтимоий жиҳатдан хавфли аҳволда бўлган болалар ва уларнинг оилаларига эса индивидуал интеграция режасига мувофиқ ёрдам берилади.
- Эҳтиёжманд болалар учун 6 ойгача бўлган қисқа муддатли ижтимоий хизмат турлари кўрсатилиши кафолатланади.
- Шунингдек, вазият тақозо этганда, узоқ муддатли ва туну кун кўрсатиладиган ижтимоий хизматлар ҳам тақдим этилади.
“Профессионал тутинган оила” — меҳрга муҳтож қалбларга умид
Қарордаги энг муҳим ва жамиятимиз учун ўзига хос янгиликлардан бири — бу “профессионал тутинган оила” институтининг жорий этилишидир. Хўш, бу қандай оила?
Баъзан болани ўз оиласида қолдириш унинг ҳаёти ёки соғлиғи учун хавфли бўлиши мумкин. Бундай ҳолларда болани меҳрибонлик уйига эмас, балки оилавий муҳитга жойлаштириш унинг руҳияти учун энг тўғри йўлдир.
– Янги тизим орқали ижтимоий ҳимояга муҳтож болалар қисқа ёки узоқ муддатга махсус тайёргарликдан ўтган оилаларга шартнома асосида тарбияга берилади.
– Ушбу профессионал тутинган оилалар болаларга хавфсиз муҳит яратиш, уларнинг хулқ-атворини бошқариш ва психоижтимоий қўллаб-қувватлаш бўйича махсус ўқув дастурлари асосида тайёрланади.
– Инсонпарварлик тамойилларига асосланган ҳолда, ўзаро қариндош бўлган болалар (ака-ука, опа-сингиллар), агар тиббий ёки бошқа жиддий сабаблар бўлмаса, бир-биридан ажратилмайди ва битта профессионал тутинган оилага берилади.
Бу жараёнларнинг барчасида “Инсон” ижтимоий хизматлар марказлари ваколатли орган сифатида иштирок этади ва боланинг қонуний вакили сифатида унинг манфаатларини ҳимоя қилади.
Хулоса ўрнида
Болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш фақатгина давлат идораларининг эмас, балки бутун жамиятнинг бурчидир. Вазирлар Маҳкамасининг ушбу қарори ҳар бир боланинг хавфсиз муҳитда, меҳр-эътибор оғушида улғайиши учун мустаҳкам ҳуқуқий қалқон бўлиб хизмат қилади. Умид қиламанки, янги жорий этилаётган тизим, айниқса “профессионал тутинган оила”лар кўплаб мурғак қалбларга ҳақиқий оилавий иссиқликни бахш этади. Зеро, соғлом ва баркамол авлод — юртимизнинг эртанги куни ва буюк келажаги пойдеворидир.
Қулматова Ханифа Шерматовна,
Қумқўрғон туман адлия бўлими ФҲДЁ бўлими 1-тоифали инспектори
